Vraag CineMusic-producent John van der Sluijs naar zijn favoriete film en hij hoeft niet lang na te denken: Dances with Wolves.
En hij is niet de enige die iets bijzonders met die film heeft. Voor mijzelf is Dances with Wolves verbonden met verschillende ontmoetingen uit mijn jaren als filmprogrammamaker.
Kevin Costner natuurlijk, die ik in de loop der jaren vele malen heb geïnterviewd. Maar ook met twee Nederlanders die een opmerkelijke rol speelden achter de schermen.
En dan is er natuurlijk die muziek.
Dit seizoen klinkt de prachtige score van John Barry opnieuw bij CineMusic. Een mooi moment om het verhaal te vertellen van een film die uiteindelijk zeven Oscars won, maar die Hollywood aanvankelijk helemaal niet wilde maken.
‘Ik maak films die ik zelf wil zien’
Dat is een uitspraak die ik Kevin Costner in de loop der jaren regelmatig heb horen doen wanneer we spraken over de keuzes die hij maakt: ik maak films die ik zelf graag zou willen zien.
Dances with Wolves is misschien wel het ultieme bewijs.
Een bijna drie uur durende western. Grote delen gesproken in Lakota en voorzien van ondertitels. Een verhaal waarin de oorspronkelijke bewoners van Amerika niet de traditionele slechteriken uit de klassieke western waren. En als klap op de vuurpijl wilde Costner, op dat moment vooral bekend als acteur, de film zelf regisseren.
Hollywood stond niet bepaald in de rij.
Verschillende studio’s wezen het project af. De financiering werd zo moeilijk dat Costner zelf miljoenen dollars in de film stak. In Hollywood kreeg het project zelfs een spottende bijnaam: ‘Kevin’s Gate’, een verwijzing naar Heaven’s Gate, de peperdure western die jaren eerder een gigantische financiële flop was geworden. Men verwachtte opnieuw een ramp.
En toen kwam er hulp uit Nederland
Dat de film er uiteindelijk toch kwam, heeft ook een opmerkelijk Nederlands tintje. Frans Afman, in Hollywood bekend als the Hollywood Banker, speelde achter de schermen een rol bij de financiering.
Afman had een systeem helpen ontwikkelen waarmee onafhankelijke producenten films konden financieren door de distributierechten al vóór de opnamen aan verschillende landen te verkopen. Met die contracten op zak kon vervolgens geld bij de bank worden geleend.
Dat was precies het soort constructie dat een riskante film als Dances with Wolves nodig had. Amerikaanse financiers stonden bepaald niet te springen om een bijna drie uur durende western waarvan bovendien flinke delen ondertiteld moesten worden.
Afman hielp in zijn carrière zo bij de totstandkoming van films als The Terminator, Platoon, A Room with a View en Dances with Wolves. Zijn invloed in Hollywood was zo groot dat producent Arnold Kopelson hem zelfs vanaf het Oscar-podium bedankte voor zijn bijdrage aan Platoon – een uitzonderlijk eerbetoon voor een bankier.
Het aardige is dat Afman bij Dances with Wolves zelf nauwelijks zichtbaar was. In de productiegegevens staat hij slechts vermeld voor ‘financial services’, en dan ook nog zonder officiële credit. Maar zonder mensen als Frans Afman was Costners eigenzinnige film misschien nooit van de grond gekomen.
En toen moest John Barry de prairie laten klinken
Misschien is het juist die voorgeschiedenis die de muziek achteraf nog mooier maakt. Want componist John Barry schreef geen conventionele westernscore vol stoere muzikale clichés. Hij schreef muziek die ruimte geeft.
Je hoort de prairie.
In de John Dunbar Theme zit de verwondering van een man die een onbekende wereld binnenrijdt. In The Buffalo Hunt worden orkest en ritme veel groter en spectaculairder. Two Socks, de muziek rond de wolf waarmee Dunbar langzaam een band krijgt, is juist klein en teder.
En dan dat brede, epische gevoel door de strijkers en hoorns.
Barry laat de muziek bijna net zo weids worden als de landschappen die Kevin Costner filmt. Daardoor is de muziek niet alleen begeleiding. Ze vertelt wat Dunbar voelt: eenzaamheid, vrijheid, nieuwsgierigheid, liefde en uiteindelijk het besef dat zijn oude wereld steeds verder van hem af komt te staan.
John Barry kreeg er zijn vijfde Oscar voor.
Nog een Nederlander
En Frans Afman was niet de enige Nederlandse connectie. De kostuums van Dances with Wolves werden ontworpen door Elsa Zamparelli, die als Marie Johanna Elizabeth Vande Bovenkamp in Nederland werd geboren.
Ook haar heb ik later in Amerika opgezocht.
Zamparelli en haar team deden uitgebreid onderzoek om vooral de kleding van de Lakota niet te laten lijken op de clichématige ‘indianenkostuums’ uit oude Hollywoodwesterns. Haar werk werd uiteindelijk eveneens genomineerd voor een Oscar.
Zo zitten er achter die ene favoriete film van CineMusic producent John van der Sluis ineens verrassend veel Nederlandse verhalen.
Van ‘Kevin’s Gate’ naar zeven Oscars
En de film waarvan Hollywood dacht dat hij zou mislukken? Dances with Wolves werd een enorm internationaal succes. De film kreeg twaalf Oscarnominaties en won er zeven: waaronder Beste Film, Beste Regie voor Kevin Costner én Beste Originele Muziek voor John Barry.
Misschien hoor je dat risico dat iedereen nam uiteindelijk wel terug in de muziek.
John Barry schreef niet de clichématige muziek van een veilige Hollywoodproductie. Hij schreef de muziek van een film die groots durfde te zijn. Langzaam wanneer dat nodig was. Stil wanneer een blik voldoende was. En overweldigend wanneer de prairie zich voor Dunbar opent.
CineMusic producent John van der Sluijs noemt het zijn favoriete film. En als straks het CineMusic Orkest de eerste maten van Dances with Wolves door de concertzaal laat klinken, begrijpen we allemaal een beetje waarom.
Foto:CineMaterial.com